Sở hữu những cánh rừng nguyên sinh rộng lớn, hệ sinh thái độc đáo cùng nhiều giá trị đa dạng sinh học mang ý nghĩa toàn cầu, Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh không chỉ là niềm tự hào của Tây Nguyên mà còn giữ vị trí đặc biệt trên bản đồ bảo tồn của Việt Nam và khu vực ASEAN. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành thách thức toàn cầu, những giá trị mà Kon Ka Kinh đang lưu giữ càng trở nên quý giá hơn bao giờ hết.
Dấu ấn đặc biệt trên bản đồ bảo tồn Việt Nam
Nằm trên địa bàn tỉnh Gia Lai, Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh được xem là một trong những “kho báu xanh” quý giá của Tây Nguyên. Với diện tích gần 42.000 ha, trong đó rừng tự nhiên chiếm hơn 93%, nơi đây lưu giữ một trong những hệ sinh thái rừng còn tương đối nguyên vẹn của Việt Nam.
Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh sở hữu những cánh rừng nguyên sinh rộng lớn. (Ảnh: BQL Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh)
Điều làm nên sự khác biệt của Kon Ka Kinh không chỉ nằm ở quy mô diện tích hay cảnh quan hùng vĩ mà còn ở những giá trị sinh học đặc hữu hiếm có. Theo thống kê của Ban Quản lý Vườn, khu vực này ghi nhận 876 loài động vật, trong đó có 16 loài đặc hữu và 93 loài quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới. Hệ thực vật cũng đặc biệt phong phú với 1.845 loài, bao gồm nhiều loài cây quý như pơ mu, gõ đỏ, trầm hương, kim giao hay đinh tùng.
Đặc biệt hơn Vườn có gần 2.000 ha rừng hỗn giao lá rộng – lá kim, đây là kiểu rừng chỉ thấy ở Kon Ka Kinh trong hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam, cùng với đó là những giá trị đặc hữu mang tính toàn cầu như: sở hữu quần thể Vọoc chà vá chân xám lớn nhất thế giới cùng nhiều loài đặc hữu như chim Khướu Kon Ka Kinh.
Chia sẻ về vị thế đặc biệt của Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh, ông Ngô Văn Thắng, Giám đốc Ban Quản lý (BQL) Vườn, cho biết:“Điều làm nên sự khác biệt lớn nhất và vị thế đặc biệt của Kon Ka Kinh trên bản đồ bảo tồn chính là các giá trị về đa dạng sinh học độc đáo của vùng Cảnh quan Trung Trường Sơn, với một số cộng đồng thực vật và động vật còn khá nguyên vẹn ở Việt Nam.”
“Ngôi nhà lớn” của các hệ sinh thái tự nhiên
Trong khoa học bảo tồn, tính liên kết của sinh cảnh giữ vai trò rất quan trọng đối với sự tồn tại lâu dài của các loài. Một khu rừng lớn và ít bị chia cắt sẽ giúp động vật hoang dã duy trì không gian sinh sống, kiếm ăn và sinh sản ổn định hơn.
Tháng 8 năm 2026, theo quyết định của UBND tỉnh Gia Lai, Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh được mở rộng sau khi sáp nhập thêm với Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng và Rừng đặc dụng An Toàn, nâng tổng diện tích quản lý lên hơn 82.629 ha. Việc mở rộng quy mô này tạo cơ hội quan trọng để tăng cường tính kết nối sinh thái trên diện rộng, góp phần bảo vệ hiệu quả hơn các giá trị đa dạng sinh học đặc hữu của khu vực Trung Trường Sơn. Theo Ban Quản lý Vườn, diện tích rừng liền mạch của Kon Ka Kinh giống như một “ngôi nhà lớn không có bức tường ngăn cách”, tạo điều kiện để các loài thú lớn và linh trưởng có đủ không gian sống, duy trì nguồn gen khỏe mạnh và hạn chế nguy cơ suy thoái do chia cắt sinh cảnh.
Không chỉ vậy, hệ sinh thái rừng liên tục còn giúp duy trì các chuỗi thức ăn tự nhiên, gia tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Đây là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh các hệ sinh thái tự nhiên ngày càng chịu nhiều sức ép từ hoạt động phát triển kinh tế và biến đổi môi trường.
Giữ rừng để giữ nguồn sống cho tương lai
Giá trị của Kon Ka Kinh không dừng lại ở bảo tồn động thực vật. Với vị trí nằm trên vùng phân thủy của hai hệ thống sông lớn là sông Ba và sông Đắk Pne, khu rừng này còn đóng vai trò như một “tháp nước” tự nhiên của Tây Nguyên.
Ông Ngô Văn Thắng khẳng định:“Kon Ka Kinh là lá phổi xanh điều hòa khí hậu cho khu vực. Quan trọng hơn, đây là tháp nước khổng lồ, là thượng nguồn của các con sông lớn như sông Ba, sông Đắk Pne, cung cấp nguồn nước sống còn cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của hàng triệu người dân.”
Bảo vệ thành công những cánh rừng nguyên sinh vì thế không chỉ là bảo tồn đa dạng sinh học mà còn trực tiếp góp phần bảo vệ nguồn nước, điều hòa khí hậu, chống xói mòn đất và tạo nền tảng sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương thông qua dịch vụ môi trường rừng và các mô hình phát triển sinh kế gắn với bảo tồn.
Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh sở hữu nhiều thác nước đẹp. (Ảnh: BQL Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh)
Tuy nhiên, đằng sau những thành quả trong công tác bảo tồn là không ít khó khăn, áp lực mà lực lượng quản lý và bảo vệ rừng đang đối mặt mỗi ngày. Khi diện tích quản lý ngày càng mở rộng, yêu cầu bảo vệ đa dạng sinh học ngày càng cao, bài toán về nguồn lực trở thành thách thức thường trực đối với Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh.
Trước hết là áp lực về nhân lực. Sau khi quy mô quản lý được mở rộng lên hơn 82.000 ha, lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng vẫn còn khá mỏng so với yêu cầu thực tế. Trong khi đó, địa hình đồi núi cao, chia cắt mạnh khiến công tác tuần tra, kiểm soát rừng gặp nhiều khó khăn và rủi ro.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ trong giám sát tài nguyên rừng và theo dõi đa dạng sinh học vẫn còn nhiều hạn chế do thiếu các thiết bị chuyên dụng như bẫy ảnh kỹ thuật số, flycam hay hệ thống cảnh báo sớm. Đây đều là những công cụ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý và phát hiện kịp thời các nguy cơ tác động đến tài nguyên rừng.
Các lực lượng bảo vệ rừng tại Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh. (Ảnh: BQL Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh)
Nguồn lực tài chính cũng là một bài toán khó. Theo Ban Quản lý Vườn, phần lớn ngân sách hiện nay tập trung cho các hoạt động thường xuyên, trong khi kinh phí dành cho nghiên cứu khoa học, cứu hộ động vật hoang dã, giáo dục môi trường và đầu tư hạ tầng phục vụ phát triển du lịch sinh thái còn khá hạn hẹp.
Những thách thức ấy cho thấy bảo tồn thiên nhiên không chỉ là câu chuyện riêng của lực lượng kiểm lâm hay Ban Quản lý Vườn, mà cần sự đồng hành của các cơ sở đào tạo, tổ chức nghiên cứu, các đối tác bảo tồn và toàn xã hội. Bởi chỉ khi có thêm nguồn lực, tri thức và sự chung tay của cộng đồng, những giá trị sinh thái đặc sắc của Kon Ka Kinh mới có thể được bảo vệ lâu dài và phát huy hiệu quả cho phát triển bền vững.
| Tháng 5/2026, Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh chính thức được UBND tỉnh Gia Lai công nhận là Điểm du lịch của tỉnh. Quyết định này là một bước ngoặt, một tín hiệu rất tích cực, chuyển trạng thái của Vườn từ “bảo vệ nghiêm ngặt” sang “bảo vệ gắn liền với chia sẻ giá trị”, mở ra cơ hội để nơi đây trở thành không gian học tập thực địa, nghiên cứu khoa học và giáo dục môi trường quy mô lớn của tỉnh Gia Lai và khu vực Tây Nguyên. |
Xem tiếp: “Kon Ka Kinh – Không gian học tập, nghiên cứu và trải nghiệm từ thiên nhiên”.
Bích Thuỷ