Trong nhiều năm qua, khi nhắc đến doanh nghiệp, phần lớn chúng ta thường hình dung đến những mô hình quen thuộc: sản xuất, thương mại, dịch vụ hay kinh doanh theo chuỗi giá trị ổn định. Thành công của doanh nghiệp thường được đo bằng quy mô vốn, tài sản, lao động hay doanh thu. Nhưng thế giới đang thay đổi rất nhanh.
Trong kỉ nguyên số và trí tuệ nhân tạo, những doanh nghiệp tạo ra giá trị lớn nhất lại không phải lúc nào cũng sở hữu nhiều nhà máy nhất, nhiều đất đai nhất hay nhiều lao động nhất. Điều làm nên sức mạnh của họ là tri thức, công nghệ, dữ liệu, sáng tạo và khả năng đổi mới liên tục.
Đó chính là sự xuất hiện của mô hình doanh nghiệp đổi mới sáng tạo – động lực trung tâm của nền kinh tế tri thức toàn cầu. Và đây cũng là vấn đề UED cần nhìn nhận như một yêu cầu chiến lược nếu muốn trở thành một đại học đổi mới sáng tạo đặc sắc và bền vững trong giai đoạn tới.
UED tổ chức gặp gỡ, kết nối hợp tác với các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, thúc đẩy hình thành hệ sinh thái tri thức gắn với thực tiễn.
Doanh nghiệp đổi mới sáng tạo: không chỉ là kinh doanh, mà là kiến tạo tương lai
Có thể hiểu ngắn gọn, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo là doanh nghiệp lấy tri thức, công nghệ, mô hình mới và năng lực sáng tạo liên tục làm nền tảng để tạo ra giá trị khác biệt và tăng trưởng bền vững.
Điều quan trọng nhất không nằm ở chỗ doanh nghiệp đó “mới thành lập” hay “làm công nghệ cao”, mà nằm ở khả năng liên tục tạo ra giá trị mới cho xã hội.
Một doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có thể tạo ra sản phẩm mới; tạo ra mô hình giáo dục mới; tạo ra giải pháp số mới; đổi mới quản trị; đổi mới phương thức kết nối cộng đồng hoặc tạo ra những hệ sinh thái mà trước đây chưa từng tồn tại. Nói cách khác, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo không chỉ bán sản phẩm hay dịch vụ, mà bán tri thức, giải pháp và năng lực thay đổi tương lai.
Từ doanh nghiệp truyền thống đến doanh nghiệp tri thức
Nếu doanh nghiệp truyền thống vận hành chủ yếu dựa trên vốn, tài sản và lao động, thì doanh nghiệp đổi mới sáng tạo vận hành chủ yếu dựa trên trí tuệ, dữ liệu và công nghệ.
Nếu doanh nghiệp truyền thống tăng trưởng theo kiểu tuyến tính – muốn mở rộng phải tăng nhân lực, tăng mặt bằng, tăng chi phí – thì doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có thể phát triển rất nhanh nhờ nền tảng số và khả năng nhân bản tri thức.
Nếu doanh nghiệp truyền thống cạnh tranh bằng giá thành hoặc quy mô, thì doanh nghiệp đổi mới sáng tạo cạnh tranh bằng sự khác biệt và tốc độ đổi mới.
Điều này lí giải vì sao nhiều doanh nghiệp trẻ hiện nay có thể phát triển với tốc độ chưa từng có trong lịch sử.
Tài sản lớn nhất của họ không còn là nhà xưởng hay máy móc, mà là dữ liệu; công nghệ; thuật toán; mô hình vận hành; hệ sinh thái người dùng; năng lực sáng tạo và đội ngũ nhân lực chất lượng cao.
Đó cũng chính là logic vận hành của nền kinh tế tri thức trong thế kỉ XXI.
Điều UED cần nhìn thấy phía sau khái niệm “đổi mới sáng tạo”
Nhiều người cho rằng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo là câu chuyện của AI, bán dẫn hay các tập đoàn công nghệ lớn. Thực ra, đổi mới sáng tạo hoàn toàn có thể xuất hiện trong giáo dục, khoa học xã hội, môi trường, nông nghiệp, nghệ thuật hay phát triển cộng đồng.
Một mô hình giáo dục mới cũng có thể là đổi mới sáng tạo.
Một nền tảng học liệu số cũng có thể là đổi mới sáng tạo.
Một hệ thống AI hỗ trợ giáo viên cũng có thể là đổi mới sáng tạo.
Một mô hình STEM cộng đồng, giáo dục xanh hay tâm lí học đường số hóa cũng có thể là đổi mới sáng tạo.
Hoạt động khởi nghiệp sinh viên tại UED là minh chứng cho định hướng phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi tri thức được chuyển hóa thành ý tưởng và giải pháp thực tiễn.
Vấn đề cốt lõi không nằm ở “ngành gì”, mà nằm ở chỗ có tạo ra giá trị mới bằng tri thức và sáng tạo hay không. Đây chính là cơ hội rất lớn của UED.
Vì sao UED muốn trở thành đại học đổi mới sáng tạo thì phải hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp đổi mới sáng tạo?
Một đại học truyền thống chủ yếu thực hiện ba chức năng là đào tạo, nghiên cứu và phục vụ cộng đồng.
Nhưng đại học hiện đại đang tiến thêm một bước là trở thành trung tâm kiến tạo đổi mới sáng tạo và phát triển tri thức cho xã hội.
Điều này đòi hỏi nhà trường không chỉ tạo ra bài báo hay bằng cấp, mà còn phải tạo ra công nghệ; tạo ra giải pháp; tạo ra mô hình mới; tạo ra doanh nghiệp spin-off; tạo ra hệ sinh thái khởi nghiệp; tạo ra giá trị xã hội có khả năng lan tỏa và thương mại hóa.
Nói cách khác, đại học hiện đại không đứng ngoài nền kinh tế tri thức, mà trở thành hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Muốn như vậy, đại học phải kết nối chặt với doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Bởi chính doanh nghiệp là nơi chuyển hóa tri thức thành giá trị; chuyển nghiên cứu thành ứng dụng; chuyển công nghệ thành sản phẩm; chuyển ý tưởng thành thị trường.
Nếu thiếu hệ sinh thái doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nhiều kết quả nghiên cứu trong trường đại học sẽ chỉ dừng lại ở hội thảo và bài báo.
Lợi thế đặc biệt của UED trong hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Điểm rất đặc biệt của UED là nhà trường không chỉ có khoa học tự nhiên và công nghệ, mà còn có khoa học xã hội, giáo dục, nghệ thuật và môi trường.
Điều đó giúp UED có tiềm năng hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đa ngành, nhân văn và giàu bản sắc – điều không phải đại học nào cũng có.
Giảng viên và sinh viên UED giới thiệu các sản phẩm STEAM tại Triển lãm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, khẳng định năng lực sáng tạo và ứng dụng thực tiễn.
UED hoàn toàn có thể phát triển doanh nghiệp công nghệ giáo dục; doanh nghiệp AI giáo dục; doanh nghiệp học liệu số; doanh nghiệp STEM; doanh nghiệp dữ liệu giáo dục; doanh nghiệp tâm lí học đường; doanh nghiệp giáo dục cộng đồng; doanh nghiệp môi trường và nông nghiệp thông minh; doanh nghiệp truyền thông giáo dục; doanh nghiệp công nghệ phục vụ giáo dục đặc biệt.
Đặc biệt, trong bối cảnh AI đang làm thay đổi sâu sắc mô hình giáo dục truyền thống, UED có cơ hội trở thành một trung tâm tiên phong về đổi mới giáo dục số của khu vực miền Trung – Tây Nguyên.
Rào cản lớn nhất không phải công nghệ, mà là tư duy
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay không phải là công nghệ hay nguồn lực tài chính, mà là tư duy phát triển.
Nếu vẫn nhìn đại học chỉ là nơi dạy học theo mô hình cũ, rất khó hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Nếu vẫn xem nghiên cứu chỉ để công bố, rất khó tạo ra chuyển giao công nghệ.
Nếu vẫn quản trị theo lối hành chính nặng nề, rất khó tạo ra tốc độ đổi mới.
Nếu vẫn sợ thử nghiệm, sợ khác biệt và sợ thay đổi, sẽ không thể tạo ra đột phá.
Đổi mới sáng tạo đòi hỏi tư duy mở; chấp nhận thử nghiệm; dám thay đổi; dám hợp tác; dám chuyển từ “quản lí” sang “kiến tạo phát triển”. Đây là chuyển đổi khó khăn nhất, nhưng cũng quan trọng nhất.
Lễ công bố Chương trình Tiền ươm tạo dự án khởi nghiệp năm 2026 đánh dấu bước đi cụ thể của UED trong việc thiết lập cơ chế hỗ trợ hình thành và phát triển các ý tưởng đổi mới sáng tạo từ giảng viên, sinh viên.
Từ một trường đại học đào tạo đến một đại học kiến tạo tri thức
Trong tương lai, UED không nên chỉ hướng tới mô hình đại học đào tạo giáo viên theo nghĩa truyền thống. UED cần trở thành đại học số; đại học đổi mới sáng tạo; đại học kiến tạo tri thức; trung tâm phát triển giáo dục tương lai; trung tâm công nghệ giáo dục và khoa học xã hội số; trung tâm kết nối khoa học – công nghệ – giáo dục – cộng đồng.
Một đại học như vậy sẽ không chỉ đào tạo nhân lực. Mà còn tạo công nghệ; tạo doanh nghiệp; tạo hệ sinh thái; tạo ảnh hưởng xã hội; tạo năng lực cạnh tranh mới cho khu vực.
Từ “đại học có bản sắc” đến “đại học không thể thay thế”
Trong bối cảnh AI và chuyển đổi số, nhiều giá trị truyền thống của đại học đang thay đổi rất nhanh.
Kiến thức không còn là độc quyền của giảng đường.
Người học có rất nhiều lựa chọn mới.
Các mô hình giáo dục đang cạnh tranh toàn cầu.
Do đó, đại học tương lai không thể chỉ “tồn tại”, mà phải trở thành một đại học có năng lực tạo ra giá trị độc đáo và không thể thay thế. Muốn vậy, UED cần khác biệt về mô hình; khác biệt về hệ sinh thái; khác biệt về tốc độ đổi mới; khác biệt về văn hóa sáng tạo; khác biệt về năng lực kết nối tri thức với xã hội.
Một đại học không thể thay thế không phải là đại học lớn nhất, mà là đại học tạo ra những giá trị mà nơi khác khó có thể tạo ra.
Đó chính là con đường phát triển bền vững của UED trong thời đại AI.
Và cũng vì thế, xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp đổi mới sáng tạo không phải là một hoạt động bên lề, mà phải trở thành một chiến lược phát triển cốt lõi của nhà trường trong giai đoạn tới.
Bởi tương lai của một đại học không còn chỉ được quyết định bởi số lượng người học hay quy mô cơ sở vật chất, mà được quyết định bởi năng lực kiến tạo tri thức mới, kết nối tri thức với xã hội và tạo ra những giá trị có khả năng dẫn dắt tương lai.
Đó chính là hành trình để UED trở thành một đại học đổi mới sáng tạo đặc sắc, bền vững và không thể thay thế.
6.6.2026
Võ Văn Minh